ماده ۲۵۶ قانون مدنی

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

هر گاه کسی مال خود و مال غیر را به یک عقدی منتقل کند یا انتقال مالی را برای خود و دیگری قبول کند معامله نسبت به خود او نافذ‌ و نسبت به غیر فضولی است.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده دربارهٔ حالتی است که یک نفر در یک قرارداد، هم مال خودش و هم مال شخص دیگری را با هم منتقل می‌کند؛ یا اینکه انتقال مالی را هم برای خودش و هم برای شخص دیگری می‌پذیرد. در چنین حالتی، قانون معامله را دو بخش می‌بیند: نسبت به سهم و مال خودِ او معامله «نافذ» است، یعنی همان جا اثر دارد و درست است.

اما نسبت به مال آن شخص دیگر، معامله «فضولی» است؛ یعنی در متن این ماده گفته شده این بخش از معامله به آن شخص دیگر نسبت داده نمی‌شود و وضعیت آن با بخش مربوط به خودِ طرف قرارداد یکسان نیست. در خود متن این ماده توضیح بیشتری دربارهٔ آثار و جزئیات معاملهٔ فضولی نیامده است.

نکتهٔ کاربردی این است که یک قرارداد می‌تواند نسبت به یک مال درست و نسبت به مال دیگر در وضعیت دیگری باشد؛ یعنی سرنوشت کل قرارداد در هر دو بخش لزوماً یکی نیست.

مصادیق واقعی

علی خانهٔ خودش و خانهٔ مریم را در قالب یک قرارداد به حسن می‌فروشد. نسبت به خانهٔ خودش معامله نافذ است، ولی نسبت به خانهٔ مریم معامله فضولی است.
علی در یک قرارداد قبول می‌کند مالی را هم برای خودش و هم برای مریم تحویل بگیرد. نسبت به خودش معامله نافذ است و نسبت به مریم فضولی.

سؤالات پرتکرار

اگر کسی در یک قرارداد مال خودش و مال دیگری را بفروشد، تکلیف مال خودش چیست؟

طبق همین ماده، معامله نسبت به مال خودِ او نافذ است؛ یعنی بخش مربوط به مال خودش درست و اثرگذار است.

معامله نسبت به مال شخص دیگر در این حالت چه وضعیتی دارد؟

متن ماده می‌گوید معامله نسبت به آن شخص دیگر فضولی است. توضیح بیشتر دربارهٔ جزئیات و آثار این نوع معامله در همین ماده نیامده است.

آیا نافذ بودن معامله نسبت به مال خودم به این معناست که معامله نسبت به مال دیگری هم نافذ است؟

نه؛ در متن ماده این دو از هم جدا شده‌اند: نسبت به خودِ طرف قرارداد نافذ و نسبت به شخص دیگر فضولی.

مشاهدهٔ متن کامل قانون مدنی ←
ماده ۲۵۶ قانون مدنی — لویادسک