ماده ۱۲۹۸ قانون مدنی

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

دفتر تاجر در مقابل غیر تاجر سندیت ندارد [و] فقط ممکن است جزء قرائن و امارات قبول شود، لکن اگر کسی به دفتر تاجر استناد کرد‌ نمی‌تواند تفکیک کرده آنچه را که بر نفع او است قبول و آنچه که بر ضرر او است رد کند، مگر آن که بی‌اعتباری آنچه را که بر ضرر اوست ثابت کند.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده دربارهٔ «دفتر تاجر» است؛ یعنی دفتری که یک تاجر معاملات و حساب‌های تجاری خود را در آن ثبت می‌کند. می‌گوید وقتی این دفتر در برابر کسی که تاجر نیست (غیر تاجر) مورد استفاده قرار می‌گیرد، به‌خودی‌خود سندیت ندارد؛ یعنی به‌تنهایی نمی‌تواند ادعایی را اثبات کند و فقط ممکن است به‌عنوان یکی از «قرائن و امارات» در نظر گرفته شود. قرائن و امارات یعنی نشانه‌ها و سرنخ‌هایی که ممکن است در ارزیابی موضوع مؤثر باشند، نه دلیلی که خودش مستقلاً اثبات‌کننده باشد.

بخش دوم ماده یک محدودیت برای کسی است که خودش به دفتر تاجر استناد می‌کند: چنین کسی نمی‌تواند بخشی از دفتر را که به نفع اوست بپذیرد و بخشی را که به ضرر اوست رد کند. این کار «تفکیک» نامیده شده و ماده آن را ممنوع کرده است. تنها راهی که این ماده پیش‌بینی کرده این است که آن شخص بی‌اعتباری بخشِ به‌ضرر را ثابت کند. متن ماده نگفته است که این بی‌اعتباری با چه وسیله یا روشی باید ثابت شود و نیز «تاجر» و «غیر تاجر» را در همین ماده تعریف نکرده است.

مصادیق واقعی

مریم تاجر است و علی تاجر نیست. اگر مریم بخواهد با استناد به دفتر خودش ثابت کند که علی به او بدهکار است، این دفتر در برابر علی که تاجر نیست سندیت ندارد و فقط ممکن است به‌عنوان یک قرینه در نظر گرفته شود.
فرض کنید علی، که تاجر نیست، به دفتر تجاری مریم استناد کند. در این دفتر یک مورد به نفع علی ثبت شده و یک مورد هم به ضرر او. علی نمی‌تواند فقط مورد به‌نفع خود را بپذیرد و مورد به‌ضرر را نادیده بگیرد؛ مگر اینکه بی‌اعتباری همان موردِ به‌ضرر را ثابت کند.

سؤالات پرتکرار

دفتر تاجر در برابر من که تاجر نیستم چه ارزشی دارد؟

بر اساس همین متن، این دفتر در برابر غیر تاجر سندیت ندارد و فقط ممکن است به‌عنوان یکی از قرائن و امارات پذیرفته شود.

اگر در دفتر تاجر مطلبی به نفع من و مطلبی به ضررم ثبت شده باشد، می‌توانم فقط بخش به‌نفعم را قبول کنم؟

نه؛ کسی که به دفتر تاجر استناد می‌کند نمی‌تواند تفکیک کند و فقط آنچه به نفع اوست را بپذیرد و آنچه به ضررش است را رد کند.

در چه صورتی می‌توان بخشِ به‌ضررِ دفتر را رد کرد؟

طبق این متن، فقط در صورتی که بی‌اعتباری همان بخشِ به‌ضرر ثابت شود.

مشاهدهٔ متن کامل قانون مدنی ←
ماده ۱۲۹۸ قانون مدنی — لویادسک