ماده ۵۰۰ فصل ششم قانون مجازات اسلامی

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

در مواردی که جنایت یا هر نوع خسارت دیگر مستند به رفتار کسی نباشد، مانند اینکه در اثر علل قهری واقع شود، ضمان منتفی است.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده یک قاعدهٔ کلی را بیان می‌کند: اگر صدمه یا خسارتی به رفتار و عمل هیچ‌کس مربوط نباشد، کسی مسئول جبران آن نیست. مثلاً وقتی حادثه در اثر علل قهری رخ دهد، یعنی عوامل طبیعی و بیرونی که کسی آن‌ها را به وجود نیاورده است.

در این متن «جنایت» در کنار «هر نوع خسارت دیگر» آمده است، یعنی هر آسیب یا زیانی — نه فقط یک نوع خاص از آن. حکم این ماده تنها ناظر به حالتی است که زیان به رفتار کسی «مستند» نباشد؛ متن دربارهٔ حالتی که زیان به رفتار کسی مستند است، در همین ماده چیزی نمی‌گوید.

اصطلاح «علل قهری» به رخدادهایی گفته می‌شود که از اختیار و ارادهٔ انسان بیرون است، مانند حوادث طبیعی. در چنین حالتی، بر اساس همین متن، ضمان (یعنی مسئولیت جبران خسارت) از بین می‌رود.

مصادیق واقعی

علی خودروی خود را در خیابان پارک کرده است. در اثر طوفان شدید، شاخهٔ درختی می‌شکند و روی خودرو می‌افتد. چون این اتفاق به رفتار هیچ‌کس مستند نیست و یک علت قهری است، بر پایهٔ این ماده کسی ضامن جبران خسارت نیست.
در اثر سیل، آب به مغازهٔ مریم وارد می‌شود و کالاهایش آسیب می‌بیند. اگر این خسارت به رفتار کسی مستند نباشد و نتیجهٔ همان علت قهری باشد، طبق این متن ضمانی وجود ندارد.

سؤالات پرتکرار

اگر اتفاقی به خاطر حادثهٔ طبیعی مثل طوفان یا سیل باشد، کسی باید خسارت را جبران کند؟

بر اساس این ماده، اگر صدمه یا خسارت به رفتار هیچ‌کس مستند نباشد — مانند اینکه در اثر علل قهری رخ دهد — ضمان منتفی است، یعنی مسئولیت جبران خسارت وجود ندارد.

منظور از «ضمان منتفی است» چیست؟

یعنی کسی در برابر آن صدمه یا خسارت، مسئول جبران شناخته نمی‌شود.

شرط اصلی این ماده چیست؟

شرط اصلی این است که جنایت یا خسارت به رفتار کسی مستند نباشد؛ همین متن دربارهٔ حالتی که خسارت به رفتار کسی مستند باشد حکمی بیان نکرده است.

مشاهدهٔ متن کامل قانون مجازات اسلامی ←