ماده ۳۵۶ فصل پنجم قانون مجازات اسلامی

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

اگر مقتول یا مجنیٌ علیه یا ولی دمی که صغیر یا مجنون است ولی نداشته باشد و یا ولی او شناخته نشود و یا به او دسترسی نباشد، ولی او، مقام رهبری است و رئیس قوه قضائیه با استیذان از مقام رهبری و در صورت موافقت ایشان، اختیار آن را به دادستانهای مربوط تفویض می کند.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده دربارهٔ زمانی است که «حق قصاص» (یعنی حق قانونیِ خون‌خواهی و پیگیری قصاص) به کسی مربوط می‌شود که خودش صغیر (به سن بلوغ نرسیده) یا مجنون (دچار اختلال عقلی) است، یا ولی دمِ او صغیر یا مجنون است. در حالت عادی این حق از طرف ولی دم پیگیری می‌شود.

اما اگر چنین شخصی ولی نداشته باشد، یا ولی او شناخته نشود، یا به او دسترسی نباشد، این ماده تعیین می‌کند که ولی او «مقام رهبری» است. سپس رئیس قوه قضائیه با اجازه گرفتن از مقام رهبری (استیذان) و در صورت موافقت ایشان، این اختیار را به دادستان‌های مربوط واگذار می‌کند.

این ماده تبصره‌ای ندارد. متن ماده در بخشی فشرده است؛ به‌طور دقیق روشن نیست که قید «صغیر یا مجنون» فقط به ولی دم برمی‌گردد یا به مقتول و مجنیٌ علیه هم، و این ابهام را باید در نظر گرفت.

مصادیق واقعی

فرض کنید علی یک فرد صغیر است که کشته می‌شود و ولی دمی (کسی که حق خون‌خواهی دارد) برای او وجود ندارد یا شناخته نمی‌شود. بر اساس این ماده، ولی او مقام رهبری است و مقام رهبری می‌تواند با موافقت خود، این اختیار را از طریق رئیس قوه قضائیه به دادستان مربوط واگذار کند.
فرض کنید ولی دمِ یک پروندهٔ قصاص، مریم است که مجنون است و ولی‌ای ندارد یا دسترسی به ولی او ممکن نیست. در این حالت این ماده می‌گوید ولی او مقام رهبری است.

سؤالات پرتکرار

اگر شخصی که حق قصاص دارد خودش صغیر یا مجنون باشد و هیچ ولی‌ای نداشته باشد، چه کسی این حق را پیگیری می‌کند؟

بر اساس این ماده، ولی او مقام رهبری است.

آیا رئیس قوه قضائیه خودش مستقلاً می‌تواند این اختیار را به دادستان‌ها بدهد؟

خیر؛ ابتدا باید از مقام رهبری اجازه بگیرد (استیذان) و در صورت موافقت ایشان، اختیار آن را به دادستان‌های مربوط واگذار می‌کند.

اگر ولی شخص صغیر یا مجنون شناخته شده باشد اما به او دسترسی نباشد، چه اتفاقی می‌افتد؟

این ماده همین حالت را هم پیش‌بینی کرده است و در این حالت ولی او مقام رهبری است.

مشاهدهٔ متن کامل قانون مجازات اسلامی ←