ماده ۴ قانون حمایت از مالکیت صنعتی

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

موارد زیر از مصادیق اختراع موضوع این قانون نیست یا از حیطه حمایت از اختراع، خارج است: ۱- کشفیات، نظریه‌های علمی، روشهای ریاضی و آثار هنری ۲- کاربرد جدید از فراورده‌ها یا فرایندهای شناخته‌شده ۳- طرحها، قواعد و روشهای انجام فعالیت‌های ذهنی و فعالیت‌های اجتماعی، کسب‌ و کار و بازیها ۴- روشهای پیشگیری، تشخیص، جراحی و درمان در بیماری‌های انسان و حیوان

تبصره

این بند شامل فراورده‌های مورد استفاده در روشهای مذکور که منطبق بر تعریف اختراع است، نمی‌شود. ۵ - گیاهان و جانوران و ریزسازواره(میکروارگانیسم)‌ها و اجزای آنها آنچنان که در طبیعت یافت می‌شوند، ارقام گیاهی و جانوری و اجزای ژنی (ژنتیکی) آنها، مشتقات زیستی طبیعی و همچنین فرایندهای اساساً زیستی طبیعی

تبصره ۱

ریزسازواره(میکروارگانیسم)‌های دست‌ورزی‌شده ژنی (ژنتیکی) و فرایندهای ریززیست‌محیطی (میکروبیولوژیک) تولید و تکثیر آن که به واسطه مداخله مستقیم انسان در ترکیب ژنی (ژنتیکی) به‌دست می‌آیند و خواصی دارند که در حالت عادی از گونه‌های طبیعی حاصل نمی‌شود و همچنین فرایندهای زیستی مبتنی ‌بر طراحی و مداخله فنی و دارای شروط سه‌گانه اختراع از مصادیق این بند محسوب نمی‌شوند.

تبصره ۲

«ارقام گیاهی دست‌ورزی‌شده» مطابق قانون ثبت ارقام گیاهی و کنترل و گواهی بذر و نهال مصوب ۱۳۸۲/۰۴/۲۹ و «منابع دامی دست‌ورزی‌شده» مطابق قانون نظام جامع دامپروری کشور مصوب ۱۳۸۸/۰۵/۰۷ به ثبت می‌رسند. ۶ - اختراعی که بهره‌برداری از آن، خلاف موازین شرعی، نظم عمومی و یا اخلاق حسنه است. ۷- اختراعی که بهره‌برداری از آن با حفظ حیات یا سلامت انسان مغایرت دارد یا موجب آسیب جدی به محیط زیست یا کاهش تنوع زیستی می‌گردد.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده می‌گوید چه چیزهایی «اختراع» حساب نمی‌شوند یا از حمایت حمایت از اختراع بیرون هستند. یعنی حتی اگر کسی چیزی را کشف یا ابداع کند، اگر در یکی از این هفت دسته بگنجد، مشمول حمایت این قانون نیست. نمونه‌ها: کشفیات و نظریه‌های علمی و روش‌های ریاضی و آثار هنری؛ کاربرد جدید از چیزها یا روش‌های از قبل شناخته‌شده؛ طرح‌ها و روش‌های فعالیت ذهنی، اجتماعی، کسب‌وکار و بازی‌ها؛ روش‌های پیشگیری، تشخیص، جراحی و درمان بیماری انسان و حیوان؛ گیاهان و جانوران و ریزسازواره‌ها و اجزایشان آن‌گونه که در طبیعت هستند و ارقام گیاهی و جانوری و اجزای ژنی و مشتقات زیستی طبیعی و فرایندهای اساساً زیستی طبیعی؛ اختراعی که بهره‌برداری از آن خلاف شرع، نظم عمومی یا اخلاق حسنه باشد؛ و اختراعی که بهره‌برداری از آن با حفظ حیات یا سلامت انسان مغایر باشد یا آسیب جدی به محیط زیست یا کاهش تنوع زیستی بزند.

بعد از بند ۴ یک تبصره آمده که می‌گوید بند مربوط به روش‌های پیشگیری، تشخیص، جراحی و درمان، شامل فراورده‌هایی که در همان روش‌ها به کار می‌روند و با تعریف اختراع مطابق‌اند، نمی‌شود. زیر بند ۵ هم دو تبصره دارد: تبصره ۱ می‌گوید ریزسازواره‌های دست‌ورزی‌شده ژنی و فرایندهای میکروبیولوژیک تولید و تکثیر آن‌ها که با مداخله مستقیم انسان در ترکیب ژنی به دست می‌آیند و خواصی دارند که در حالت عادی از گونه‌های طبیعی به دست نمی‌آید، و همچنین فرایندهای زیستی مبتنی بر طراحی و مداخله فنی و دارای شروط سه‌گانه اختراع، جزء آن بند شمرده نمی‌شوند. تبصره ۲ می‌گوید ارقام گیاهی دست‌ورزی‌شده طبق قانون ثبت ارقام گیاهی و کنترل و گواهی بذر و نهال و منابع دامی دست‌ورزی‌شده طبق قانون نظام جامع دامپروری کشور ثبت می‌شوند.

چند نکته را باید صادقانه گفت: متن دقیقاً روشن نکرده که آن تبصرهٔ بدون شماره، به کدام بند مربوط است (هرچند کنار بند ۴ آمده)، و محتوای قانون‌هایی که در تبصره ۲ به آن‌ها ارجاع شده در این متن نیامده است؛ این متن فقط می‌گوید ثبت آن‌ها بر اساس آن قوانین انجام می‌شود. همچنین متن توضیح نمی‌دهد که منظور از «شروط سه‌گانه اختراع» چیست.

مصادیق واقعی

مریم یک نظریه علمی درباره رفتار سلول‌ها مطرح می‌کند؛ چون بند ۱ نظریه‌های علمی را از مصادیق اختراع نشمرده، این مورد مشمول حمایت از اختراع نیست.
علی روشی برای جراحی طراحی می‌کند؛ طبق بند ۴، خود این روش از حیطه حمایت از اختراع بیرون است، اما اگر فراورده‌ای در همان روش به کار رود و منطبق بر تعریف اختراع باشد، بر اساس تبصرهٔ همین بند از حمایت بیرون نیست.

سؤالات پرتکرار

اگر یک روش درمانی جدید برای بیماری انسان ابداع کنم، می‌توانم برای آن حمایت اختراع بگیرم؟

طبق بند ۴ این ماده، روش‌های پیشگیری، تشخیص، جراحی و درمان در بیماری‌های انسان و حیوان از حیطه حمایت از اختراع خارج است. ولی تبصرهٔ همین بند می‌گوید فراورده‌های مورد استفاده در این روش‌ها که منطبق بر تعریف اختراع باشند، شامل این بند نمی‌شوند.

آیا می‌توان روی گیاهان و جانورانی که در طبیعت هستند حق اختراع گرفت؟

طبق بند ۵، گیاهان و جانوران و ریزسازواره‌ها و اجزای آن‌ها آنچنان که در طبیعت یافت می‌شوند، ارقام گیاهی و جانوری و اجزای ژنی آن‌ها، مشتقات زیستی طبیعی و فرایندهای اساساً زیستی طبیعی، از مصادیق اختراع موضوع این قانون نیستند. تبصره ۱ همین بند برای ریزسازواره‌های دست‌ورزی‌شده ژنی و برخی فرایندها حالت استثنا گذاشته است.

اگر بهره‌برداری از یک اختراع به محیط زیست آسیب جدی بزند چه می‌شود؟

طبق بند ۷، اختراعی که بهره‌برداری از آن موجب آسیب جدی به محیط زیست یا کاهش تنوع زیستی گردد، از مصادیق اختراع موضوع این قانون نیست.

مشاهدهٔ متن کامل قانون حمایت از مالکیت صنعتی ←