ماده ۳۸ قانون حمایت از مالکیت صنعتی

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

حقوق مادی ناشی از اختراع ثبت‌شده و بهره‌برداری از آن، شامل موارد زیر نمی‌شود: ۱- فروش مجدد فراورده‌هایی که توسط مالک اختراع یا با توافق او در بازار عرضه می‌شود. ۲- واردات فراورده‌هایی که توسط مالک یا با توافق او در بازار عرضه شده ‌است.

تبصره

مفاد بند‌های (۱) و (۲) این ماده شامل فروش مجدد فراورده‌هایی که حاوی منبع ژنی (ژنتیکی) قابل تکثیر هستند و توسط مالک اختراع یا با توافق او در بازار ارائه شده‌اند نیز می‌شود، مشروط بر آنکه ماده ژنی (ژنتیکی) به‌دست‌آمده به‌طور متوالی برای تکثیر یا رویش مجدد به کار گرفته نشود. ۳- استفاده از وسایل موضوع اختراع در هواپیماها، وسائط نقلیه‌ زمینی یا کشتی‌های سایر کشورها که به‌طور موقت یا به‌طور تصادفی وارد حریم هوایی، مرزهای زمینی یا آبهای کشور می‌شوند. ۴- بهره‌برداری از اختراع که با هدف استفاده در تحقیقات علمی یا آزمایشی یا با اهداف آموزشی و پژوهشی انجام می‌شود. ۵ - بهره‌برداری توسط هر شخصی که به‌صورت غیرمتقلبانه قبل از تقاضای ثبت اختراع یا در مواقعی که حق تقدم تقاضا شده ‌است، قبل از تاریخ تقاضای حق تقدم همان اختراع، از اختراع استفاده‌ می ‌ کرده یا اقدامات جدی و موثری جهت آماده‌شدن برای استفاده از آن در ایران به‌عمل ‌آورده است، مشروط بر آنکه آن شخص اثبات نماید دانش اختراع را از طریق افشای اطلاعات در موعد مهلت ارفاقی مخترع که در آن اظهارنامه تسلیم شده ‌است و یا در نتیجه نقض تعهدات خود نسبت به مالک اختراع یا نماینده وی به‌دست نیاورده ‌است. حقوق استفاده‌کننده‌ قبلی تنها به‌همراه شرکت یا کسب‌وکار یا به‌همراه بخشی که در آن از اختراع استفاده می‌شده یا مقدمات استفاده از آن فراهم گردیده، قابل انتقال یا واگذاری است. ۶ - استفاده ‌ شخصی از اختراع بدون مقاصد تجاری ۷- اقدام مقدماتی برای استفاده تجاری از اختراع دارویی ۸ - ساخت داروهای ترکیبی تک‌نسخه‌ای ۹ - تغییر شیوه‌ کاربرد داروی ثبت‌شده بدون تغییر در ماهیت

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده می‌گوید وقتی یک اختراع ثبت شده است، حق‌های مالی مالک اختراع در بعضی موقعیت‌ها شامل حال آن‌ها نمی‌شود؛ یعنی در این حالت‌ها مالک نمی‌تواند جلوی آن کار را بگیرد یا از آن منع استفاده کند. متن ۹ مورد را نام می‌برد: فروش مجدد کالاهایی که خود مالک یا با اجازهٔ او در بازار عرضه شده‌اند (بند ۱)، واردات همان کالاها (بند ۲)، استفاده از وسایل اختراع در هواپیما و خودرو و کشتی کشورهای دیگر که موقت یا تصادفی وارد قلمرو کشور می‌شوند (بند ۳)، استفاده در تحقیق علمی، آزمایشی، آموزشی و پژوهشی (بند ۴)، استفادهٔ کسی که پیش از تقاضای ثبت اختراع (یا پیش از تاریخ حق تقدم) غیرمتقلبانه از اختراع استفاده می‌کرده یا آمادهٔ استفاده بوده، با شرط‌هایی که در خود بند آمده (بند ۵)، استفادهٔ شخصی بدون هدف تجاری (بند ۶)، اقدام مقدماتی برای استفادهٔ تجاری از اختراع دارویی (بند ۷)، ساخت داروهای ترکیبی تک‌نسخه‌ای (بند ۸) و تغییر شیوهٔ کاربرد داروی ثبت‌شده بدون تغییر در ماهیت آن (بند ۹).

در میان متن، یک تبصره آمده که به بندهای ۱ و ۲ مربوط است: این دو بند شامل فروش مجدد فراورده‌هایی که حاوی منبع ژنی (ژنتیکی) قابل تکثیر هستند و توسط مالک یا با توافق او در بازار عرضه شده‌اند هم می‌شود، اما به شرطی که مادهٔ ژنی به‌دست‌آمده پشت سر هم برای تکثیر یا رویش مجدد به کار گرفته نشود.

بند ۵ شرط مهمی دارد: استفاده‌کنندهٔ قبلی باید ثابت کند دانش اختراع را از راه افشای اطلاعات در مهلت ارفاقی مخترع (که اظهارنامه در آن تسلیم شده) یا از راه نقض تعهدات خودش نسبت به مالک اختراع یا نمایندهٔ او به دست نیاورده است. همچنین حق او فقط همراه با شرکت یا کسب‌وکار یا همراه با همان بخشی که در آن از اختراع استفاده می‌شده یا مقدماتش فراهم شده، قابل انتقال یا واگذاری است. متن به چند مفهوم مانند «حق تقدم» و «مهلت ارفاقی» اشاره می‌کند ولی خودش آن‌ها را توضیح نمی‌دهد و جزئیاتشان در این متن روشن نیست.

مصادیق واقعی

علی یک محصول را می‌خرد که مالک اختراع آن را در بازار عرضه کرده است؛ بعداً همان محصول را به مریم می‌فروشد. طبق بند ۱، حق مالک اختراع شامل این فروش مجدد نمی‌شود.
مادری برای مصرف شخصی و بدون هدف تجاری از یک دستگاه اختراع‌شده در خانه استفاده می‌کند؛ طبق بند ۶، حق مالک اختراع شامل این استفادهٔ شخصی نمی‌شود.

سؤالات پرتکرار

اگر کالایی را که صاحب اختراع خودش در بازار فروخته، دوباره بفروشم، کار خلافی کرده‌ام؟

طبق بند ۱ این ماده، فروش مجدد فراورده‌هایی که مالک اختراع یا کسی با توافق او در بازار عرضه کرده، در محدودهٔ حق‌های مالی مالک اختراع نیست.

استفاده از یک اختراع فقط برای آزمایش و تحقیق هم مشمول حق مالک است؟

طبق بند ۴، بهره‌برداری از اختراع با هدف استفاده در تحقیقات علمی یا آزمایشی یا با اهداف آموزشی و پژوهشی، در محدودهٔ حق‌های مالی مالک اختراع قرار نمی‌گیرد.

اگر کسی قبل از ثبت اختراع من از آن استفاده می‌کرده، حالا چه وضعی دارد؟

بند ۵ این ماده برای چنین شخصی حکمی دارد، اما مشروط به شرط‌هایی که در همان بند آمده است؛ از جمله اینکه ثابت کند دانش اختراع را از راه افشای اطلاعات در مهلت ارفاقی مخترع یا از راه نقض تعهدات خودش نسبت به مالک اختراع یا نمایندهٔ او به دست نیاورده است.

مشاهدهٔ متن کامل قانون حمایت از مالکیت صنعتی ←