ماده ۵۶ قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

سقط جنین ممنوع بوده و از جرائم دارای جنبه عمومی می ‌باشد و مطابق مواد (۷۱۶) تا (۷۲۰) قانون مجازات اسلامی و مواد این قانون، مستوجب مجازات دیه، حبس و ابطال پروانه پزشکی است. مادر صرفاً در مواردی که احتمال بدهد شرایط زیر محقق می ‌شود، می‌تواند درخواست سقط جنین را به مراکز پزشکی قانونی تقدیم نماید. کلیه مراکز پزشکی قانونی در مراکز استان‌ ها مکلفند درخواست ‌های واصله را فوراً به کمیسیون سقط قانونی ارجاع نمایند. این کمیسیون مرکب از یک قاضی ویژه، یک پزشک متخصص متعهد و یک متخصص پزشک قانونی در استخدام سازمان پزشکی قانونی، حداکثر ظرف یک هفته تشکیل می ‌شود. رای لازم توسط قاضی عضو کمیسیون با رعایت اصل عدم جواز سقط در موارد تردید صادر می ‌گردد. قاضی عضو در کمیسیون مذکور با حصول اطمینان نسبت به یکی از موارد ذیل مجوز سقط قانونی را با اعتبار حداکثر پانزده روزه صادر می ‌نماید: الف - در صورتی که جان مادر به شکل جدی در خطر باشد و راه نجات مادر منحصر در سقط جنین بوده و سن جنین کمتر از چهار ماه باشد و نشانه‌ ها و امارات ولوج روح در جنین نباشد، ب - در مواردی که اگر جنین سقط نشود مادر و جنین هر دو فوت می‌ کنند و راه نجات مادر منحصر در اسقاط جنین است، ج - چنانچه پس از اخذ اظهارات ولی، جمیع شرایط زیر احراز شود: - رضایت مادر - وجود حرج (مشقت شدید غیرقابل تحمل) برای مادر - وجود قطعی ناهنجاری ‌های جنینی غیرقابل درمان، در مواردی که حرج مربوط به بیماری یا نقص در جنین است - فقدان امکان جبران و جایگزینی برای حرج مادر - فقدان نشانه‌ ها و امارات ولوج روح - کمتر از چهار ماه بودن سن جنین.

تبصره ۱

رای صادره ظرف یک هفته قابل اعتراض در شعبه یا شعب اختصاصی دادگاه تجدیدنظر، به ریاست قاضی یا قضات ویژه منصوب رئیس قوه قضائیه در این امر می‌باشد و دادگاه مذکور حداکثر باید ظرف یک هفته تصمیم خود را اعلام کند.

تبصره ۲

بیمارستانهای مورد تایید پزشکی قانونی موظفند در موارد مجاز سقط، منحصراً پس از دستور قاضی و احراز عدم امارات و نشانه های ولوج روح،‌ سقط جنین را اجراء کنند و اطلاعات مربوط را با رعایت اصول محرمانگی در پرونده الکترونیک سلامت بیمار و یا سامانه ماده (۵۴) این قانون ثبت و بارگذاری نمایند.

تبصره ۳

سازمان پزشکی قانونی اطلاعات مربوط به کلیه مراحل درخواست سقط تا نتیجه آن، اعم از دلایل درخواست ‌دهنده، اعضای کمیسیون، صدور یا عدم صدور مجوز و دلیل صدور مجوز را با رعایت اصول محرمانگی، در پرونده الکترونیک سلامت بیمار و یا سامانه ماده (۵۴) این قانون ثبت و بارگذاری می کند و اطلاعات آن را هر سال در اختیار مجلس شورای اسلامی و شورای عالی انقلاب فرهنگی قرار می دهد.

تبصره ۴

چنانچه پزشک یا ماما یا دارو فروش، خارج از مراحل این ماده وسایل سقط جنین را فراهم سازند یا مباشرت به سقط جنین نمایند علاوه بر مجازات مقرر در ماده (۶۲۴) قانون مجازات اسلامی (کتاب پنجم - تعزیرات و مجازات های بازدارنده)، پروانه فعالیت ایشان ابطال می‌شود. تحقق این جرم نیازمند تکرار نیست.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده می‌گوید سقط جنین ممنوع است و جرمی با جنبه عمومی به شمار می‌رود. طبق همین متن، برای سقط جنین مجازات دیه، حبس و ابطال پروانه پزشکی پیش‌بینی شده و به مواد ۷۱۶ تا ۷۲۰ قانون مجازات اسلامی و مواد همین قانون ارجاع داده شده است. مادر فقط در صورتی می‌تواند درخواست سقط را به مراکز پزشکی قانونی بدهد که احتمال بدهد شرایط ذکرشده در این ماده محقق است.

مراکز پزشکی قانونی در مراکز استان‌ها باید درخواست‌ها را فوراً به کمیسیون سقط قانونی ارجاع دهند. این کمیسیون از یک قاضی ویژه، یک پزشک متخصص متعهد و یک متخصص پزشک قانونی در استخدام سازمان پزشکی قانونی تشکیل می‌شود و حداکثر ظرف یک هفته تشکیل می‌شود. تصمیم را قاضی عضو کمیسیون می‌دهد و اصل این است که در موارد تردید اجازه سقط داده نشود. قاضی اگر به یکی از سه حالت زیر اطمینان پیدا کند، مجوز سقط قانونی با اعتبار حداکثر پانزده روزه صادر می‌کند: الف) جان مادر به شکل جدی در خطر باشد، راه نجات مادر فقط سقط باشد، سن جنین کمتر از چهار ماه باشد و نشانه‌ها و امارات ولوج روح نباشد؛ ب) اگر جنین سقط نشود مادر و جنین هر دو فوت کنند و راه نجات مادر فقط اسقاط جنین باشد؛ ج) پس از اخذ اظهارات ولی، همه شرایط زیر احراز شود: رضایت مادر، وجود حرج یعنی مشقت شدید غیرقابل تحمل برای مادر، وجود قطعی ناهنجاری‌های جنینی غیرقابل درمان در مواردی که حرج مربوط به بیماری یا نقص در جنین است، فقدان امکان جبران و جایگزینی برای حرج مادر، فقدان نشانه‌ها و امارات ولوج روح، و کمتر از چهار ماه بودن سن جنین.

تبصره‌ها می‌گویند رای صادرشده ظرف یک هفته در شعبه یا شعب اختصاصی دادگاه تجدیدنظر قابل اعتراض است؛ ریاست این دادگاه با قاضی یا قضات ویژه‌ای است که رئیس قوه قضائیه منصوب می‌کند و دادگاه هم حداکثر باید ظرف یک هفته تصمیم خود را اعلام کند. بیمارستان‌های مورد تایید پزشکی قانونی در موارد مجاز سقط، فقط پس از دستور قاضی و احراز نبود نشانه‌ها و امارات ولوج روح، سقط را اجرا می‌کنند و اطلاعات را با رعایت محرمانگی در پرونده الکترونیک سلامت بیمار یا سامانه ماده ۵۴ این قانون ثبت و بارگذاری می‌کنند. سازمان پزشکی قانونی هم اطلاعات همه مراحل درخواست سقط تا نتیجه آن را با رعایت محرمانگی در همان پرونده یا سامانه ثبت می‌کند و هر سال در اختیار مجلس شورای اسلامی و شورای عالی انقلاب فرهنگی قرار می‌دهد. اگر پزشک یا ماما یا داروفروش خارج از مراحل این ماده وسایل سقط جنین را فراهم کند یا مباشرت به سقط جنین کند، علاوه بر مجازات مقرر در ماده ۶۲۴ قانون مجازات اسلامی (کتاب پنجم - تعزیرات و مجازات‌های بازدارنده)، پروانه فعالیت او ابطال می‌شود و تحقق این جرم نیازمند تکرار نیست.

مصادیق واقعی

مریم باردار است و کمتر از چهار ماه از بارداری او گذشته و نشانه‌ها و امارات ولوج روح وجود ندارد. اگر جان او به شکل جدی در خطر باشد و راه نجاتش منحصر در سقط جنین باشد، می‌تواند درخواست سقط را به مرکز پزشکی قانونی بدهد تا درخواست به کمیسیون سقط قانونی ارجاع شود.
علی پزشک است و خارج از مراحل این ماده برای سقط جنین وسایل فراهم می‌کند. طبق تبصره ۴، علاوه بر مجازات مقرر در ماده ۶۲۴ قانون مجازات اسلامی، پروانه فعالیت او ابطال می‌شود و برای تحقق این جرم تکرار لازم نیست.

سؤالات پرتکرار

آیا سقط جنین در این متن آزاد است؟

نه، بر اساس این ماده سقط جنین ممنوع است و از جرائم دارای جنبه عمومی می‌باشد و طبق مواد ۷۱۶ تا ۷۲۰ قانون مجازات اسلامی و مواد این قانون مستوجب مجازات دیه، حبس و ابطال پروانه پزشکی است.

اگر جان مادر در خطر جدی باشد، چه راهی در این متن پیش‌بینی شده است؟

مادر می‌تواند درخواست سقط را به مراکز پزشکی قانونی تقدیم کند. کمیسیون سقط قانونی بررسی می‌کند و قاضی عضو فقط در صورت حصول اطمینان به شرایط گفته‌شده، از جمله خطر جدی برای جان مادر، منحصر بودن راه نجات در سقط، کمتر از چهار ماه بودن سن جنین و نبودن نشانه‌ها و امارات ولوج روح، مجوز سقط با اعتبار حداکثر پانزده روزه صادر می‌کند.

اگر پزشک یا ماما خارج از مراحل این ماده عمل کند، چه می‌شود؟

طبق تبصره ۴، اگر پزشک یا ماما یا داروفروش خارج از مراحل این ماده وسایل سقط جنین را فراهم سازند یا مباشرت به سقط جنین نمایند، علاوه بر مجازات مقرر در ماده ۶۲۴ قانون مجازات اسلامی، پروانه فعالیت آن‌ها ابطال می‌شود و تحقق این جرم نیازمند تکرار نیست.

مشاهدهٔ متن کامل قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت ←