ماده ۱ قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

یک ‌سال پس از راه‌اندازی رسمی «سامانه ساماندهی اسناد غیررسمی» موضوع ماده (۱۰) این قانون، هر عمل حقوقی اعم از عقد و ایقاع که موضوع یا نتیجه آن‌ انتقال مالکیت عین یا انتقال حق انتفاع (اعم از عمری یا رقبی برای مدت بیش از دوسال) یا انتقال حق ارتفاق اموال غیرمنقول باشد و وقف و نیز انعقاد عقد رهن در خصوص آنها و انعقاد عقود مفید انتقال منافع اموال مذکور برای مدت بیش از دو سال و اجاره به شرط تملیک و هر نوع پیش فروش ساختمان اعم از اینکه به‌صورت سهمی از کل عرصه و یا اعیان باشد و تعهد به انجام کلیه اعمال حقوقی مذکور، باید در سامانه ثبت الکترونیک اسناد به ثبت برسد، در غیر این صورت دعاوی راجع به اعمال حقوقی مذکور که ثبت نشده باشد و ادله راجع به آنها، در بخشی که مفید موارد مذکور است، نزد مراجع قضائی، شبه قضایی و داوری قابل استماع نبوده و فاقد اعتبار است و جز دعوای استرداد عوضین، هیچ شکایت کیفری یا دعوای حقوقی یا تقاضایی در خصوص آن عمل حقوقی و اسناد مربوط به آن از قبیل شکایت انتقال مال غیر، دعوای اثبات یا تنفیذ معامله، ابطال سند رسمی مالکیت، الزام به تنظیم سند رسمی، خلع ید، تخلیه ید و الزام به اجرای تعهدات مندرج در آن در مراجع مذکور مسموع نیست. همچنین اسناد ثبت نشده راجع به اعمال حقوقی مذکور در هیچ یک از دستگاه‌های اجرایی موضوع ماده (۲۹) قانون برنامه پنجساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۳۹۵/۱۲/۱۴ پذیرفته نمی‌شود و در مراجع قضایی و اداری مذکور فقط شخصی مالک ملک، شناخته می‌شود که در دفتر املاک سازمان ثبت اسناد و املاک کشور که از این پس در این قانون «سازمان» نامیده می‌شود، ملک به نام او به ثبت رسیده یا از مالک رسمی به ارث برده باشد.

تبصره ۱

دعوای تنفیذ فسخ معاملات ثبت شده اموال غیرمنقول، در مواردی که ثبت فسخ مستلزم رای مرجع قضایی یا داوری است، مشروط بر اینکه ظرف پانزده روز پس از اعمال حق فسخ، اظهارنامه رسمی ارسال و ظرف پانزده روز بعد از آن نسبت به طرح دعوای تنفیذ فسخ اقدام شود، مسموع است هرچند فسخ ثبت نشده باشد. سامانه ثبت الکترونیک اسناد باید به گونه ای طراحی گردد که اگر طرفین قرارداد شرط کنند منتقلٌ‌الیه تا پایان مهلت اعمال حق فسخ یا موعد پرداخت ثمن و یا تا موعد دیگری که مورد توافق طرفین بوده حق انجام اعمال حقوقی موضوع این ماده را ندارد، امکان انتقال مورد معامله، در مهلت تعیین شده فراهم نباشد. در هر حال چنانچه منتقلٌ‌الیه، مورد معامله را قبل از ثبت فسخ یا انفساخ به شخص ثالثی به صورت رسمی منتقل کرده باشد و در عمل حقوقی بعدی، وی حق فسخ نداشته باشد و یا معامله، اقاله نشده باشد، این انتقال در حکم تلف مورد معامله بوده و اعمال حق فسخ یا انفساخ موجب انحلال قرارداد بعدی نیست که در این صورت دارنده حق فسخ مزبور به قیمت روز مال غیرمنقول، به منتقلٌ‌الیه مذکور رجوع خواهد کرد. چنانچه منتقل الیه حق فسخ داشته باشد یا به هر نحو عین مال به ملکیت وی درآمده باشد، عین مال به انتقال دهنده اول (دارنده حق فسخ) مسترد می‌گردد.

تبصره ۲

میزان مالیات، حق‌الثبت و حق‌التحریر بر تنظیم وکالت بلاعزل انتقال مالکیت در خصوص اموال غیرمنقول موضوع این ماده در دفاتر اسناد رسمی معادل تنظیم سند رسمی انتقال ملک است و چنانچه ظرف نه ماه از تاریخ تنظیم وکالتنامه، اموال مذکور منتقل شود، سند رسمی انتقال بدون نیاز به پرداخت مجدد مالیات نقل و انتقال ملک و حق ‌ الثبت تنظیم می‌شود.

تبصره ۳

مرجع صدور گواهی حصر وراثت مکلف است، پس از صدور گواهی مذکور، یک نسخه از آن‌را به‌صورت آنی در سامانه ثبت الکترونیک اسناد جهت درج در دفتر الکترونیک املاک بارگذاری نماید.

تبصره ۴

مفاد این ماده در‌خصوص اموال غیرمنقولی که پس از لازم‌الاجراشدن این قانون سند مالکیت حدنگار برای آنها صادر می‌شود، از تاریخ صدور سند مالکیت مذکور، مجری است، هرچند سامانه موضوع ماده (۱۰) این قانون راه‌اندازی نشده باشد.

تبصره ۵

دعاوی مربوط به مستندات اعمال حقوقی موضوع این ماده (و نیز ملکیت و حق) که قبل از لازم الاجراء شدن این قانون محقق شده و به ثبت نرسیده، در صورتی قابل استماع است که قطعیت این مستندات مطابق آیین‌نامه‌ای که به تصویب رئیس قوه قضائیه می‌رسد و به تشخیص وی محرز باشد.

تبصره ۶

مرجع قضایی در دعوای استرداد عوض یا عوضین اعمال حقوقی ثبت نشده موضوع این ماده، در صورت احراز تسلیم عوض یا تبادل عوضین، حکم به استرداد خواهد داد و در صورت عدم احراز، دعوا را رد می‌کند.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

بر اساس این متن، از یک سال پس از راه‌اندازی رسمی «سامانه ساماندهی اسناد غیررسمی» (که به ماده ۱۰ ارجاع شده)، بسیاری از کارهای حقوقی مربوط به اموال غیرمنقول باید در سامانه ثبت الکترونیک اسناد ثبت شود. این کارها شامل انتقال مالکیت عین، انتقال حق انتفاع (عمری یا رقبی برای بیش از دو سال)، انتقال حق ارتفاق، وقف، رهن، عقود انتقال منافع برای بیش از دو سال، اجاره به شرط تملیک، هر نوع پیش‌فروش ساختمان و تعهد به انجام این کارها است.

اگر چنین عمل حقوقی ثبت نشود، این متن می‌گوید دعاوی و ادله مربوط به آن، در بخشی که مفید موارد مذکور است، نزد مراجع قضائی، شبه‌قضایی و داوری قابل استماع و معتبر نیست. به جز دعوای استرداد عوضین، دعاوی و شکایت‌های کیفری مربوط به آن عمل و اسنادش هم مسموع نیست؛ مثل شکایت انتقال مال غیر، اثبات یا تنفیذ معامله، ابطال سند رسمی مالکیت، الزام به تنظیم سند رسمی، خلع ید، تخلیه ید و الزام به اجرای تعهدات. همچنین اسناد ثبت‌نشده در دستگاه‌های اجرایی موضوع ماده ۲۹ پذیرفته نمی‌شود و در مراجع قضایی و اداری، فقط کسی مالک شناخته می‌شود که ملک در دفتر املاک سازمان ثبت اسناد و املاک کشور به نام او ثبت شده یا از مالک رسمی به ارث برده باشد.

تبصره‌ها چند حکم دیگر دارند: درباره دعوای تنفیذ فسخ معاملات ثبت‌شده، مهلت‌های ۱۵ روزه برای اظهارنامه رسمی و طرح دعوا، وضعیت انتقال به شخص ثالث قبل از ثبت فسخ یا انفساخ، مالیات و حق‌الثبت و حق‌التحریر وکالت بلاعزل، بارگذاری گواهی حصر وراثت در سامانه، اجرای مفاد ماده برای املاک دارای سند حدنگار پس از لازم‌الاجرا شدن این قانون حتی اگر سامانه راه‌اندازی نشده باشد، دعاوی مربوط به مستندات قدیمی ثبت‌نشده طبق آیین‌نامه‌ای که رئیس قوه قضائیه تصویب می‌کند، و حکم استرداد عوض یا عوضین. بعضی عبارت‌های متن، مثل «مراجع شبه‌قضایی» یا «بخشی که مفید موارد مذکور است»، در همین متن توضیح داده نشده و ممکن است برای خواننده غیرحقوقدان مبهم باشد.

مصادیق واقعی

علی می‌خواهد خانه‌اش را به مریم منتقل کند. اگر پس از راه‌اندازی سامانه و گذشت مهلت یک‌ساله، این انتقال را در سامانه ثبت الکترونیک اسناد ثبت نکنند، طبق این متن نمی‌توانند در مراجع قضائی، شبه‌قضایی یا داوری برای اثبات یا تنفیذ آن معامله یا الزام به تنظیم سند رسمی و مانند آن استماع شوند؛ فقط دعوای استرداد عوضین در این متن استثنا شده است.
علی برای انتقال ملک به مریم وکالت بلاعزل تنظیم می‌کند. طبق تبصره ۲، مالیات و حق‌الثبت و حق‌التحریر این وکالت در دفتر اسناد رسمی مثل تنظیم سند رسمی انتقال ملک است و اگر ظرف نه ماه ملک منتقل شود، سند رسمی انتقال بدون پرداخت مجدد مالیات نقل و انتقال و حق‌الثبت تنظیم می‌شود.

سؤالات پرتکرار

اگر معامله ملک را در سامانه ثبت نکنیم، چه اتفاقی می‌افتد؟

طبق این متن، دعاوی و ادله مربوط به آن عمل حقوقی در بخشی که مفید موارد مذکور است نزد مراجع قضائی، شبه‌قضایی و داوری قابل استماع و معتبر نیست. جز دعوای استرداد عوضین، بیشتر شکایت‌ها و دعاوی مربوط به آن هم مسموع نیست و اسناد ثبت‌نشده در دستگاه‌های اجرایی موضوع ماده ۲۹ پذیرفته نمی‌شود.

برای فسخ معامله ثبت‌شده چه مهلتی وجود دارد؟

تبصره ۱ می‌گوید در دعوای تنفیذ فسخ معاملات ثبت‌شده، اگر ثبت فسخ نیاز به رای مرجع قضایی یا داوری داشته باشد، باید ظرف ۱۵ روز پس از اعمال حق فسخ، اظهارنامه رسمی ارسال شود و ظرف ۱۵ روز بعد از آن، دعوای تنفیذ فسخ طرح شود تا دعوا مسموع باشد، هرچند فسخ ثبت نشده باشد.

گواهی حصر وراثت باید در سامانه ثبت شود؟

طبق تبصره ۳، مرجع صدور گواهی حصر وراثت مکلف است پس از صدور گواهی، یک نسخه از آن را فوری در سامانه ثبت الکترونیک اسناد برای درج در دفتر الکترونیک املاک بارگذاری کند.

مشاهدهٔ متن کامل قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول ←