اصل ۱۵۶ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

قوه قضاییه قوه‌ای است مستقل که پشتیبان حقوق فردی و اجتماعی و مسئول تحقق بخشیدن به عدالت و عهده‌دار وظایف زیر است: ۱- رسیدگی و صدور حکم در مورد تظلمات، تعدیات، شکایات، حل و فصل دعاوی و رفع خصومات و اخذ تصمیم و اقدام لازم در آن قسمت از امور حسبیه که قانون معین می‌کند. ۲- احیای حقوق عامه و گسترش عدل و آزادی‌های مشروع. ۳- نظارت بر حسن اجرای قوانین. ۴- کشف جرم و تعقیب مجازات و تعزیر مجرمین و اجرای حدود و مقررات مدون جزایی اسلام. ۵- اقدام مناسب برای پیشگیری از وقوع جرم و اصلاح مجرمین.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این اصل، جایگاه قوه قضائیه را در نظام حقوقی کشور مشخص می‌کند و می‌گوید این قوه مستقل است. دو نقش کلی برای آن برشمرده شده: پشتیبانی از حقوق فردی و اجتماعی افراد، و مسئولیت رساندن جامعه به عدالت.

سپس پنج وظیفه برای این قوه نام برده شده است: رسیدگی و صدور حکم درباره دعواها، شکایت‌ها و اختلاف‌ها و همچنین تصمیم‌گیری در آن دسته از امور حسبیه که قانون مشخص می‌کند؛ احیای حقوق عامه و گسترش عدل و آزادی‌های مشروع؛ نظارت بر اینکه قوانین خوب اجرا شوند؛ کشف جرم و پیگیری مجازات و تعزیر مجرمان و اجرای حدود و مقررات مدون جزایی اسلام؛ و انجام اقدام‌های مناسب برای پیشگیری از وقوع جرم و اصلاح مجرمان.

نکته‌ای که باید به آن توجه کرد این است که متن اصل، فقط وظیفه‌ها را فهرست می‌کند؛ درباره جزئیات هر وظیفه، نهادهای مسئول، شرایط یا مبلغ و مدت خاصی چیزی نگفته و در بند اول هم به قانون‌هایی ارجاع داده که مشخص می‌کنند کدام امور، «امور حسبیه» هستند، بدون آنکه خودش آن‌ها را تعریف کند.

مصادیق واقعی

علی از همسایه‌اش به خاطر تخریب دیوار مشترک شکایت می‌کند و پرونده به دادگاه می‌رود؛ بند ۱ همین اصل، رسیدگی و صدور حکم در این اختلاف را از وظایف قوه قضائیه می‌داند.
مریم در محله‌شان می‌بیند ساختمانی بدون رعایت مقررات ساخته می‌شود؛ بند ۳ این اصل، نظارت بر حسن اجرای قوانین را وظیفه قوه قضائیه معرفی می‌کند.

سؤالات پرتکرار

قوه قضائیه چه وظایفی دارد؟

بر اساس این اصل: رسیدگی و صدور حکم در تظلمات، تعدیات، شکایات، حل و فصل دعاوی و رفع خصومات و تصمیم‌گیری در امور حسبیه‌ای که قانون معین می‌کند؛ احیای حقوق عامه و گسترش عدل و آزادی‌های مشروع؛ نظارت بر حسن اجرای قوانین؛ کشف جرم و تعقیب مجازات و تعزیر مجرمین و اجرای حدود و مقررات مدون جزایی اسلام؛ و اقدام مناسب برای پیشگیری از وقوع جرم و اصلاح مجرمین.

آیا قوه قضائیه زیر نظر قوه دیگری است؟

این اصل می‌گوید قوه قضائیه «قوه‌ای است مستقل»؛ متن درباره جزئیات این استقلال یا رابطه آن با قوای دیگر چیزی نمی‌گوید.

منظور از «امور حسبیه» در بند ۱ چیست؟

خود این اصل توضیح نمی‌دهد و فقط می‌گوید آن دسته از امور حسبیه که قانون معین می‌کند؛ یعنی تعیین مصادیق آن به قانون سپرده شده است.

مشاهدهٔ متن کامل قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران ←