ماده ۱۳۲ قانون مدنی

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

کسی نمیتواند در ملک خود تصرفی کند که مستلزم تضرر همسایه شود مگر تصرفی که به قدر متعارف و برای رفع حاجت یا رفع ضرر‌ از خود باشد.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده می‌گوید صاحب یک ملک نمی‌تواند در ملک خود کاری انجام دهد که به همسایه ضرر بزند. اما یک استثنا دارد: اگر آن کار به اندازهٔ متعارف و معمول باشد و برای رفع نیاز خودش یا دفع ضرر از خودش انجام شود، اشکالی ندارد.

پس به طور خلاصه، دو شرط با هم مطرح است: اول اینکه تصرف ضرری برای همسایه نداشته باشد، و اگر دارد، باید دو ویژگی داشته باشد: «متعارف بودن» (یعنی در حدی که میان مردم معمول است) و «برای رفع حاجت یا رفع ضرر از خود شخص» بودن.

این ماده در مبحث «احکام و آثار املاک نسبت به املاک مجاور» آمده و به رابطهٔ همسایگی بین املاک مربوط است. متن ماده تبصره‌ای ندارد.

مصادیق واقعی

علی در حیاط خانه‌اش دیواری می‌سازد که جلوی نور خانهٔ همسایه‌اش، مریم، را می‌گیرد و به او ضرر می‌زند. اگر علی نتواند نشان دهد این کار در حد متعارف و برای رفع نیاز یا دفع ضرر از خودش بوده، این کار بر پایهٔ این ماده مجاز نیست.
مریم برای جلوگیری از نفوذ آب باران به خانه‌اش، در ملک خودش کانالی حفر می‌کند. اگر این کار در حد معمول و برای رفع ضرر از خودش باشد، طبق این ماده اشکالی ندارد.

سؤالات پرتکرار

اگر من در خانهٔ خودم کاری کنم که به همسایه ضرر برسد، همیشه ممنوع است؟

نه همیشه. طبق این ماده، اگر آن تصرف به قدر متعارف باشد و برای رفع حاجت یا رفع ضرر از خودتان انجام شود، مجاز است؛ در غیر این صورت نمی‌توانید تصرفی کنید که مستلزم ضرر به همسایه باشد.

منظور از «به قدر متعارف» چیست؟

متن ماده فقط عبارت «به قدر متعارف» را آورده و توضیح بیشتری دربارهٔ معنای آن نداده است؛ بنابراین معنای دقیق آن از خودِ این متن روشن نمی‌شود و تشخیص آن به شرایط بستگی دارد.

اگر تصرف من هم برای رفع حاجت باشد و هم به همسایه ضرر بزند، تکلیف چیست؟

طبق این ماده، تصرفی که به قدر متعارف و برای رفع حاجت یا رفع ضرر از خود باشد، از حکم ممنوعیت بیرون است؛ یعنی این دو شرط در کنار هم، اجازهٔ چنین تصرفی را می‌دهد.

مشاهدهٔ متن کامل قانون مدنی ←
ماده ۱۳۲ قانون مدنی — لویادسک