چک برگشتی یکی از رایجترین چالشهای مالی در معاملات و روابط تجاری است؛ سندی که بهجای نقد شدن، به گواهی عدم پرداخت تبدیل میشود و طلبکار را با مسیرهای حقوقی و کیفری روبهرو میکند. آشنایی با مراحل قانونی وصول چک برگشتی، صدور اجراییه و طرح شکایت کیفری، هم زمان رسیدن به پول را کوتاه میکند و هم از اشتباههای رویهای که میتواند حق دارنده را ساقط کند جلوگیری میکند.
چک برگشتی چه زمانی کیفری میشود؟
هر چک برگشتی الزاماً جرم نیست. بر اساس قانون صدور چک، رفتار کیفری زمانی شکل میگیرد که شرایط مشخصی محقق شود؛ برای نمونه:
- موجودی کافی نبودن حساب در تاریخ ارائه چک
- بسته بودن حساب یا عدم امکان برداشت از آن
- دستور پرداخت مبلغ چک را ندادن بدون دلیل قانونی
- امضای چک بدون داشتن نمایندگی یا عدم تطابق امضا با نمونه بانک
- درج نکردن اطلاعات در سامانه صیاد یا مغایرت آن با اطلاعات چک
در این حالتها بانک گواهی عدم پرداخت صادر میکند و همین برگه، سنگبنای همه اقدامهای بعدی است. بدون گواهی عدم پرداخت، نه صدور اجراییه ممکن است و نه طرح شکایت کیفری.
مراحل قانونی وصول چک و صدور اجراییه
برای چکهایی که قانون به دارنده حق صدور اجراییه داده است، مسیر وصول بدون رفتن به دادگاه و از طریق اجرای ثبت طی میشود. گامهای اصلی عبارتاند از:
- ارائه چک در مهلت قانونی به بانک و دریافت گواهی عدم پرداخت.
- ثبت درخواست صدور اجراییه در سامانه ثبت اسناد و املاک.
- ابلاغ اجراییه به صادرکننده و دادن مهلت قانونی برای پرداخت یا اعتراض.
- توقیف اموال، برداشت از حسابها و در صورت لزوم ممنوعیت خروج از کشور.
- درخواست جلب محکومعلیه و سایر اقدامهای قهری در صورت ادامه امتناع از پرداخت.
- وصول اصل طلب و هزینههای اجرایی و بستن پرونده.
مزیت اجراییه سرعت و هزینه کمتر آن است؛ اما اگر صادرکننده اعتراض کند یا اموالی برای توقیف شناسایی نشود، پرونده به دادگاه کشیده میشود و زمان وصول طولانیتر خواهد شد.
برخی تصور میکنند بدون گواهی عدم پرداخت میتوانند شکایت کنند؛ در حالی که این سند شرط اصلی است. همچنین اگر چک پس از پایان مهلت قانونی به بانک ارائه شده باشد، بانک آن را نمیپذیرد و برای وصول باید مسیر دیگری طی شود.