مهریه یکی از مهمترین حقوق مالی زوجه در عقد نکاح است که به محض جاری شدن عقد برای زن ایجاد میشود. آگاهی از روشهای مطالبه مهریه، نحوه محاسبه آن به نرخ روز و راههای پرداخت، هم به زوجه کمک میکند حق خود را بگیرد و هم به زوج امکان میدهد از فشارهای قانونی ناخواسته جلوگیری کند. در این راهنما مراحل عملی و مهمترین قواعد قانونی را بررسی میکنیم.
مهریه چیست و چه انواعی دارد؟
مهریه مالی است که در عقد نکاح به سبب همان عقد به زوجه تملیک میشود. شکل آن میتواند سکه، وجه نقد، ملک، طلا، ارز یا هر مال قابل تملک باشد و در سند رسمی نکاح ثبت میشود.
به مجرد عقد، زن مالک مهر میشود و میتواند هر نوع تصرفی که بخواهد در آن بنماید.
ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی
- مهریه عندالمطالبه: زوجه هر زمان بخواهد میتواند پرداخت آن را مطالبه کند؛ رایجترین شکل ثبتشده در عقدنامهها.
- مهریه عندالاستطاعه: پرداخت آن مشروط به توانایی مالی زوج است و اثبات استطاعت بر عهده زوجه است.
- مهریه به نرخ روز: مهریهای که معادل ریالی آن در زمان پرداخت و بر اساس قیمت روز محاسبه میشود.
نحوه مطالبه مهریه؛ از اجراییه تا دادخواست
برای مطالبه مهریه دو مسیر اصلی وجود دارد: درخواست صدور اجراییه از دفتر رسمی ازدواج و طرح دادخواست در دادگاه خانواده. اگر سند رسمی نکاح در دست باشد، مسیر اجراییه معمولاً سریعتر و کمهزینهتر است؛ در غیر این صورت یا هنگام بروز اختلاف، پرونده به دادگاه میرود.
- تنظیم درخواست صدور اجراییه در دفتر رسمی ازدواج محل ثبت عقد.
- ابلاغ اجراییه به زوج و دادن مهلت قانونی برای پرداخت یا معرفی مال.
- ارجاع پرونده به اداره اجرای ثبت برای توقیف حساب بانکی، ملک یا سایر اموال زوج.
- در صورت درخواست اعسار یا تقسیط از سوی زوج، ارجاع موضوع به دادگاه خانواده.
- در نبود سند رسمی یا وجود اختلاف در اصل یا میزان مهریه، طرح دادخواست مطالبه مهریه در دادگاه.
- پیگیری پرونده تا وصول کامل طلب یا صدور حکم تقسیط.
محاسبه مهریه چگونه انجام میشود؟
مهریه به نرخ روز محاسبه میشود؛ یعنی اگر مهریه سکه، طلا یا ارز باشد، معادل ریالی آن بر اساس قیمت همان مال در زمان پرداخت یا صدور اجراییه سنجیده میشود، نه قیمت زمان عقد. درباره مهریههای نقدی نیز مبنای تعدیل، شاخصهای اعلامی بانک مرکزی است. بنابراین پیش از هر اقدام، ارزش روز مهریه را دقیق مشخص کنید.
نکات کاربردی در محاسبه
- نوع مهریه (سکه، طلا، وجه نقد یا ملک) را از متن عقدنامه استخراج کنید.
- تاریخ مبنای محاسبه را مشخص کنید؛ معمولاً تاریخ درخواست پرداخت یا صدور اجراییه.
- برای مبالغ سنگین، استفاده از کارشناس رسمی یا سامانههای معتبر محاسبه مهریه توصیه میشود.
- نرخ کارمزد اجرای ثبت و هزینههای دادرسی را در برآورد نهایی لحاظ کنید.
راههای پرداخت مهریه
پرداخت مهریه الزاماً یکجا و نقدی نیست و قانون و رویه عملی چند راه پیش پای زوج و زوجه میگذارد:
- پرداخت نقدی و یکجا با دریافت رسید یا استشهاد کتبی از زوجه.
- پرداخت اقساطی با توافق طرفین و ثبت آن در دفتر رسمی.
- تقسیط با حکم دادگاه پس از اثبات اعسار زوج (ماده ۶ قانون حمایت خانواده).
- انتقال مال، ملک یا سند به نام زوجه بهجای پرداخت وجه نقد.
- مصالحه و گذشت بخشی از مهریه در ازای دریافت مال یا توافق دیگر.
اگر زوج توانایی پرداخت نداشته باشد چه میشود؟
زوج میتواند با اثبات اعسار از دادگاه خانواده درخواست تقسیط مهریه کند. در این حالت دادگاه با بررسی وضعیت مالی و شغل او، مبلغ و تعداد اقساط را تعیین میکند. تا زمانی که اجرای حکم تقسیط ادامه دارد، معمولاً از بازداشت زوج جلوگیری میشود، اما این به معنای سقوط مهریه نیست.
مهریه حق قانونی زوجه است، اما مسیر مطالبه، محاسبه و پرداخت آن قواعد مشخصی دارد. ثبت دقیق مهریه در عقدنامه، تعیین نوع عندالمطالبه یا عندالاستطاعه، محاسبه صحیح ارزش روز و انتخاب روش پرداخت مناسب، از بروز پروندههای طولانی و هزینهبر جلوگیری میکند. برای پروندههای پیچیده بهتر است پیش از اقدام، نظر یک وکیل خانواده را جویا شوید.