مالیات بر درآمد اجاره املاک یکی از پایههای مالیاتی مهم در ایران است که بسیاری از مالکان تصویر دقیقی از نرخ، معافیتها و مهلت پرداخت آن ندارند. این مالیات هم برای مالک حقیقی که یک واحد مسکونی یا مغازه را اجاره داده است مطرح میشود و هم برای شرکتهایی که ملکی را در اختیار دارند یا خودشان ملکی را اجاره میکنند. در این راهنما بر پایه قانون مالیاتهای مستقیم توضیح میدهیم چه کسی مشمول است، نرخها چگونه محاسبه میشود، چه معافیتهایی وجود دارد و مسیر قانونی اظهار و پرداخت مالیات اجاره چیست.
مالیات بر درآمد اجاره املاک چیست و چه کسی باید آن را بپردازد؟
درآمد اجاره املاک یکی از مصادیق درآمدهای مشمول مالیات در قانون مالیاتهای مستقیم است. واگذاری هر نوع ملک — مسکونی، تجاری، اداری، صنعتی یا انبار — در قالب اجاره، اجاره به شرط تملیک یا هر عنوان دیگری که ملک در اختیار دیگری قرار گیرد، درآمد اجاره محسوب میشود. مکلف اصلی تسلیم اظهارنامه و پرداخت مالیات، مالک یا شخصی است که حق بهرهبرداری از ملک را به دیگری واگذار کرده است. مالیات به سال تقویمی (از ۱ فروردین تا ۲۹ اسفند) تعلق میگیرد و مالالاجاره هر سال، حتی در قراردادهای چندساله، پایه محاسبه همان سال است.
تکلیف مستأجران حقوقی و دستگاههای دولتی
طبق ماده ۵۷ قانون مالیاتهای مستقیم، اگر مستأجر یک شخصیت حقوقی (شرکت) یا یکی از دستگاههای دولتی و عمومی باشد، خودِ او مکلف است در هر پرداخت اجاره، مالیات بر درآمد اجاره را کسر و ظرف ۳۰ روز به حساب سازمان امور مالیاتی واریز کند و رسید آن را به مالک تحویل دهد. در صورت کوتاهی در کسر و واریز، مستأجر و مالک در برابر مالیات متعلقه مسؤولیت تضامنی دارند. به همین دلیل، در اجارههای اداری و تجاری بزرگ معمولاً شرکتی که ملک را اجاره کرده، پرداختکننده مالیات است.
نرخ مالیات بر درآمد اجاره املاک در سال جاری
نرخ مالیات بر پایه شخصیت مالک تعیین میشود؛ برای اشخاص حقیقی نرخ پلکانی و برای اشخاص حقوقی نرخ ثابت اعمال میشود و در کنار آن، مالیات بر ارزش افزوده نیز در اجارههای تجاری مطرح است.
نرخ مالیات اجاره برای اشخاص حقیقی
اشخاص حقیقی بر اساس نرخهای پلکانی ماده ۱۳۱ قانون مالیاتهای مستقیم مشمول مالیات میشوند: طبقه نخست با نرخ ۱۵ درصد، سپس ۲۰ و ۲۵ درصد و طبقه آخر با نرخ ۳۰ درصد برای بالاترین سطوح درآمد. سقف هر طبقه در متن قانون تعیین شده و هر سال بر پایه شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی تعدیل میشود؛ بنابراین ارقام دقیق فرانشیز را باید از بخشنامههای همان سال گرفت. نکته مهم اینکه این نرخها روی درآمد مشمول (پس از کسرها و معافیتها) اعمال میشود، نه روی کل مالالاجاره.
نرخ مالیات اجاره برای اشخاص حقوقی
برای اشخاص حقوقی، نرخ مالیات بر درآمد موضوع ماده ۱۰۵ قانون مالیاتهای مستقیم ۲۵ درصد است و برخلاف اشخاص حقیقی، نرخ پلکانی وجود ندارد. شرکتها درآمد اجاره را در دفاتر قانونی خود ثبت میکنند و هزینهها و استهلاکات واقعی، بر اساس دفاتر و مقررات، در تعیین درآمد مشمول مالیات لحاظ میشود.
مالیات بر ارزش افزوده اجاره املاک
اجاره املاک مسکونی از مالیات بر ارزش افزوده معاف است، اما اجاره املاک تجاری، اداری و محل کسب مشمول این مالیات است؛ نرخ آن ۹ درصد مالیات بهعلاوه ۱ درصد عوارض، یعنی مجموعاً ۱۰ درصد است. این مبلغ معمولاً از مستأجر دریافت و توسط موجر (در صورت ثبتنام در نظام مالیات بر ارزش افزوده) پرداخت میشود و توصیه میشود تکلیف آن در متن قرارداد اجاره روشن شود.
معافیتها و هزینههای قابل کسر در مالیات اجاره
قانونگذار برای کاهش بار مالیاتی موجران حقیقی مجموعهای از کسور و معافیتها را پیشبینی کرده است. نکته کلیدی این است که این معافیتها خودکار اعمال نمیشود و موجر باید در اظهارنامه یا در مرحله رسیدگی آن را مطالبه کند.
- کسر ۲۵ درصدی هزینهها: طبق ماده ۵۳ قانون مالیاتهای مستقیم، درآمد مشمول مالیات اجاره املاک اشخاص حقیقی، کل مالالاجاره پس از کسر ۲۵ درصد بابت هزینهها، استهلاکات و تعهدات مالک نسبت به مورد اجاره است.
- معافیت سالانه اشخاص حقیقی: معافیت موضوع ماده ۸۴ که مبلغ آن هر سال تعیین میشود، از مجموع درآمد مشمول اشخاص حقیقی و از جمله درآمد اجاره کسر میگردد.
- معافیتهای موضوعی ماده ۱۳۴: برخی درآمدهای اجارهای مربوط به مؤسسات آموزشی، درمانی، فرهنگی و موقوفات عام مشمول معافیتهای خاص این ماده است.
- معافیت ارزش افزوده اجاره مسکونی: اجاره واحدهای مسکونی از مالیات بر ارزش افزوده معاف است و تنها اجاره املاک تجاری و اداری مشمول آن است.
- وجه رهن درآمد اجاره نیست: ودیعه یا وجه رهن، درآمد اجاره محسوب نمیشود و مالیات تنها به مالالاجاره دریافتی تعلق میگیرد.
نحوه محاسبه مالیات اجاره و مدارک لازم
فرمول ساده محاسبه این است: جمع مالالاجاره یک سال، منهای ۲۵ درصد هزینه و استهلاک (برای اشخاص حقیقی)، منهای معافیت سالانه، مبنای مالیات است؛ سپس نرخهای پلکانی ماده ۱۳۱ روی این مبنا اعمال میشود.
برای نمونه اگر ملکی با اجاره ماهانه ۳۰ میلیون تومان واگذار شود، جمع مالالاجاره سالانه ۳۶۰ میلیون تومان است. پس از کسر ۲۵ درصد (۹۰ میلیون تومان)، درآمد مشمول ۲۷۰ میلیون تومان میشود؛ با فرض معافیت سالانه ۴۰ میلیون تومان، مبنای مالیات ۲۳۰ میلیون تومان خواهد بود که با طبقات ماده ۱۳۱ (نرخهای ۱۵ تا ۳۰ درصد) مشمول مالیات میشود. این ارقام نمونه است و سقف طبقات و مبلغ معافیت هر سال تعدیل میشود.
مدارک لازم برای تسلیم اظهارنامه اجاره
- سند مالکیت یا مدارک مثبته مالکیت و وکالتنامه در صورت واگذاری توسط نماینده
- قرارداد اجاره با کد رهگیری ثبتشده در سامانه معاملات املاک و مستغلات
- مدارک هویتی مالک و شناسه یکتای مؤدی یا کد اقتصادی
- فهرست املاک اجارهای و میزان مالالاجاره هر واحد در سال مالیاتی
- رسیدهای پرداخت اجاره و رسید کسر و واریز مالیات توسط مستأجران حقوقی
- برای اشخاص حقوقی: دفاتر قانونی، ترازنامه و اسناد هزینهها و استهلاکات