حضانت فرزند بعد از طلاق یکی از حساسترین و پرتنشترین موضوعاتی است که والدین پس از جدایی با آن روبهرو میشوند. حضانت تنها یک حق نیست؛ تکلیفی قانونی است که قانون مدنی بر دوش پدر و مادر گذاشته و بهسادگی قابل واگذاری یا اسقاط نیست. در این مقاله شرایط قانونی حضانت، موارد سلب حضانت و راههای تغییر آن را به زبان ساده بررسی میکنیم.
حضانت فرزند بعد از طلاق؛ حق و تکلیف والدین
بر اساس ماده ۱۱۶۸ قانون مدنی، نگهداری فرزند هم حق و هم تکلیف پدر و مادر است و هیچیک از آنان نمیتواند از پذیرش آن شانه خالی کند. بنابراین اگر یکی از والدین از نگهداری کودک خودداری کند، دادگاه میتواند او را به این کار الزام نماید. نکته مهم اینکه حضانت با ولایت یکسان نیست؛ مدیریت اموال و امور مالی کودک همچنان بر عهده ولی قهری، یعنی پدر و پس از او جد پدری، باقی میماند.
شرایط قانونی حضانت بر اساس سن فرزند
مهمترین معیار در تعیین حضانت، سن فرزند است. قانون برای دورههای سنی مختلف تصمیم متفاوتی گرفته است تا مصلحت کودک بیشتر رعایت شود.
حضانت دختر و پسر تا هفت سالگی
طبق ماده ۱۱۶۹ قانون مدنی (اصلاحی ۱۳۸۲)، مادر تا هفت سالگی فرزند، اعم از دختر یا پسر، در نگهداری او اولویت دارد و پس از آن حضانت با پدر است. با این حال دادگاهها پس از هفت سالگی نیز ملاک خود را مصلحت کودک قرار میدهند و میتوانند حضانت را به مادر بسپارند.
- ازدواج مجدد مادر: مطابق ماده ۱۱۷۰، اگر مادر در دوران حضانت ازدواج کند، حضانت به پدر منتقل میشود؛ هرچند رویه دادگاهها مصلحت کودک را نیز میسنجد.
- فوت والدین: در صورت فوت پدر و مادر، حضانت بر عهده جد پدری است (ماده ۱۱۷۴).
- حق ملاقات: والد غیرحاضن حق ملاقات با فرزند را دارد و در صورت اختلاف، دادگاه زمان و مکان آن را تعیین میکند.
- نفقه فرزند: پرداخت نفقه بر عهده پدر است، حتی اگر حضانت با مادر باشد.